Το φαγητό έχει φτάσει, αλλά κανείς δεν το αγγίζει. Πρέπει πρώτα να φύγει η χαρτοπετσέτα από τη μέση, να μετακινηθεί το ποτήρι και να βρεθεί η σωστή γωνία. Λίγο αργότερα, το ηλιοβασίλεμα συνοδεύεται από οδηγίες: «κάνε δύο βήματα αριστερά», «όχι έτσι», «άλλη μία». Φαντάσου αυτές τις μικρές σκηνές να επαναλαμβάνονται σε όλη τη διάρκεια ενός ταξιδιού. Πότε η καταγραφή αρχίζει να παίρνει τη θέση της εμπειρίας;
Η απάντηση δεν είναι να αφήσουμε όλοι τα κινητά στο σπίτι. Οι φωτογραφίες μπορούν να είναι απόλαυση, δημιουργία, επικοινωνία. Το ερώτημα είναι πιο προσωπικό: εκείνη τη στιγμή κάνεις κάτι που σε ευχαριστεί ή προσπαθείς να παραδώσεις την εικόνα μιας ωραίας ζωής σε ανθρώπους που δεν είναι μαζί σου;
Δεν φταίει η φωτογραφική μηχανή
Η ιδέα ότι κάθε φωτογραφία μάς απομακρύνει από τη στιγμή είναι υπερβολικά απλή. Έρευνα που παρουσιάστηκε από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία το 2016 περιλάμβανε εννέα πειράματα με περισσότερους από δύο χιλιάδες συμμετέχοντες. Σε πολλές από τις συνθήκες, όσοι φωτογράφιζαν θετικές εμπειρίες ανέφεραν μεγαλύτερη απόλαυση, καθώς η αναζήτηση ενός κάδρου τούς έκανε να προσέχουν περισσότερο όσα έβλεπαν. Το όφελος δεν εμφανιζόταν σε κάθε περίπτωση, ιδιαίτερα όταν η φωτογράφιση παρεμπόδιζε τη δραστηριότητα. 1
Μπορείς, επομένως, να αφήσεις στην άκρη την ενοχή ότι «χάλασες τη στιγμή» επειδή έβγαλες μια φωτογραφία. Αναρωτήσου, αντί γι’ αυτό, αν η κάμερα σε βοηθά να παρατηρείς ή σου αναθέτει δουλειά. Αν σου αρέσει να εξερευνάς σκιές, χρώματα και λεπτομέρειες, αυτή μπορεί να είναι η δική σου μορφή συμμετοχής. Δεν υπάρχει ένας μοναδικός σωστός τρόπος να χαρείς έναν τόπο.
Όταν το κοινό μπαίνει στη βαλίτσα
Μια διαφορετική μελέτη, δημοσιευμένη στο Journal of Consumer Research, εξέτασε την πρόθεση να μοιραστούμε τις φωτογραφίες. Σε δύο έρευνες πεδίου και τρία εργαστηριακά πειράματα, η φωτογράφιση με στόχο την κοινοποίηση συνδέθηκε με μικρότερη απόλαυση σε σύγκριση με τη φωτογράφιση για προσωπική χρήση. Οι ερευνητές απέδωσαν τη διαφορά στην αυξημένη ανησυχία για την εικόνα που θα σχημάτιζαν οι άλλοι. Το αποτέλεσμα επηρεαζόταν, μεταξύ άλλων, από το πόσο κοντινό ήταν το υποτιθέμενο κοινό. 2
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ανάρτηση χαλάει τις διακοπές. Φωτίζει, όμως, μια χρήσιμη διάκριση: άλλο «θέλω να θυμάμαι αυτή τη θέα» και άλλο «πρέπει να αποδείξω ότι πέρασα καταπληκτικά». Στη δεύτερη περίπτωση, το ταξίδι αποκτά έναν επιπλέον αποδέκτη. Δεν αρκεί να σου αρέσει αυτό που κάνεις. Πρέπει να προβλέψεις και πώς θα φανεί, πριν ακόμη προλάβεις να το χαρείς.
Το πρόγραμμα που υπηρετεί το κάδρο
Κοίτα μια υποθετική ημέρα διακοπών. Έχεις σημειώσει τρία πολυφωτογραφημένα σημεία, ένα καφέ με εντυπωσιακή διακόσμηση και μια παραλία που απέχει αρκετά. Δεν σε ενδιαφέρουν ιδιαίτερα όλα αυτά, αλλά σκέφτεσαι ότι θα ήταν κρίμα να μη βρεθείς εκεί. Στο τέλος μετακινείσαι περισσότερο απ’ όσο ξεκουράζεσαι. Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα μέρη είναι δημοφιλή. Είναι ότι το πρόγραμμα δεν προέκυψε από τις δικές σου επιθυμίες.
Πριν προσθέσεις άλλη στάση, ρώτησε: θα πήγαινα ακόμη κι αν απαγορευόταν η φωτογράφιση; Μπορεί η απάντηση να είναι ένα ενθουσιώδες «ναι». Μπορεί να συνειδητοποιήσεις ότι προτιμάς άλλη μία ώρα για μπάνιο ή μια συζήτηση στο τραπέζι. Καμία επιλογή δεν είναι λιγότερο ταξιδιωτική. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίζεις τι αναζητάς, αντί να συμπληρώνεις ένα άτυπο άλμπουμ υποχρεωτικών αποδείξεων.
Άφησε, λοιπόν, μια θέση κενή στο πρόγραμμα. Όχι για να την ονομάσεις «αυθορμητισμό» και να την αξιολογήσεις μετά, αλλά για να μπορείς πραγματικά να αλλάξεις γνώμη. Ένα ταξίδι δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει όλα όσα θα μπορούσες να κάνεις εκεί.
Μια μικρή συμφωνία με την παρέα
Αν ταξιδεύετε μαζί, συζητήστε τι σας ευχαριστεί πριν εμφανιστεί η πρώτη ενόχληση. Κάποιος μπορεί να αγαπά τη φωτογραφία, κάποιος άλλος να μη θέλει να ποζάρει καθόλου. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσετε σε όλα. Μπορείτε να ορίσετε μερικές στιγμές για φωτογραφίες και άλλες στις οποίες κανείς δεν περιμένει τους υπόλοιπους να τελειώσουν τη λήψη ή την επεξεργασία.
Ένα απλό «βγάζουμε δύο φωτογραφίες και μετά τρώμε» είναι σαφέστερο από ένα αόριστο «μην είσαι συνέχεια στο κινητό». Το ίδιο ισχύει για την κοινοποίηση: ρώτησε πριν ανεβάσεις κοντινή φωτογραφία κάποιου άλλου και σεβάσου μια αρνητική απάντηση χωρίς διαπραγμάτευση. Η άνεση της παρέας αξίζει περισσότερο από μια ομαδική ανάρτηση που κάποιος θα προτιμούσε να μην υπάρχει.
Φρόντισε επίσης να μη μετατρέπεται ο ίδιος άνθρωπος σε μόνιμο φωτογράφο των υπολοίπων. Αν θέλετε αναμνήσεις μαζί, μοιραστείτε τις λήψεις. Και όταν κάποιος πει «αρκετά», αφήστε το να σημαίνει αρκετά. Δεν χρειάζεται η κοινή στιγμή να ολοκληρώνεται μόνο όταν εγκριθεί η εικόνα της.
Δεν χρειάζεται να ανεβάσεις κάτι τώρα
Μια πρακτική δοκιμή είναι να χωρίσεις τη λήψη από την ανάρτηση. Φωτογράφισε όσα σου αρέσουν πραγματικά και διάλεξε αργότερα τι θα μοιραστείς, όταν θα έχει τελειώσει η βόλτα ή αφού επιστρέψεις. Δεν είναι επιστημονική συνταγή ούτε υποχρεωτικός κανόνας. Είναι ένας τρόπος να δώσεις στην απόφαση της κοινοποίησης δικό της χρόνο, αντί να τη χωρέσεις ανάμεσα στη θέα και στη συζήτηση.
Για ένα απόγευμα, μπορείς επίσης να κρατήσεις μερικές φωτογραφίες αποκλειστικά για εσένα. Χωρίς να αναζητήσεις λεζάντα, να διορθώσεις κάθε ατέλεια ή να εξετάσεις ποιος αντέδρασε. Δες απλώς αν σου αρέσουν ακόμη όταν δεν συνοδεύονται από εξωτερική ανταπόκριση. Μια ιδιωτική ανάμνηση δεν είναι λιγότερο σημαντική επειδή δεν την είδαν άλλοι, όπως μια δημοσιευμένη δεν είναι αυτομάτως λιγότερο αληθινή.
Το κινητό μπορεί επίσης να σου είναι απαραίτητο για προσανατολισμό, εισιτήρια ή επικοινωνία με έναν άνθρωπο που σε χρειάζεται. Δεν χρειάζεται να μετατρέψεις την απομάκρυνση από την οθόνη σε νέο διαγωνισμό, με νικητή όποιον άντεξε περισσότερο χωρίς σύνδεση. Ξεχώρισε τη χρήση που εξυπηρετεί το ταξίδι από εκείνη που θα προτιμούσες να περιορίσεις. Μπορείς να ανοίξεις τον χάρτη χωρίς να ελέγξεις μαζί όλες τις αντιδράσεις στην τελευταία φωτογραφία. Το όριο μπορεί να αφορά μια συγκεκριμένη συνήθεια, όχι ολόκληρη τη συσκευή. Εσύ αποφασίζεις ποια αλλαγή ταιριάζει στις δικές σου διακοπές.
Τι θέλεις να πάρεις μαζί σου;
Όταν ετοιμάζεις την επιστροφή, διάλεξε τις φωτογραφίες που κάτι σου θυμίζουν, όχι μόνο όσες θεωρείς επιτυχημένες. Ίσως είναι μια ελαφρώς κουνημένη λήψη από ένα γέλιο, μια άδεια καρέκλα μετά από ένα μεγάλο γεύμα ή μια απλή θέα από το δωμάτιο. Η επιλογή δεν χρειάζεται να γίνει διαγωνισμός. Μπορεί να είναι ένας τρόπος να αναγνωρίσεις τι είχε αξία για εσένα.
Στις επόμενες διακοπές, βγάλε τη φωτογραφία που θέλεις. Έπειτα δοκίμασε να μείνεις λίγο ακόμη μπροστά σε αυτό που φωτογράφισες. Χωρίς να ψάξεις αμέσως το επόμενο κάδρο και χωρίς να ελέγξεις την ανταπόκριση. Δεν χρειάζεται να επιστρέψεις χωρίς εικόνες. Αρκεί να έχεις αφήσει χώρο και για όσα δεν χωρούν μέσα τους.
Πηγές & περαιτέρω ανάγνωση
Συμπληρωματικές πηγές για το θέμα.
